Historia banków hipotecznych
Tradycja o polskich korzeniach
W Europie pierwsze instytucje kredytów hipotecznych (ze względu na formę organizacyjną były nazywane towarzystwami kredytowymi), wydające listy zastawne powstały w XVIII wieku. Wtedy też na terenach Śląska powstało Śląskie Towarzystwo Kredytowe Ziemskie (Schlesische Landschaft) z siedzibą we Wrocławiu. Jego powołanie wiązało się z odbudową zniszczeń po wojnach śląskich, prowadzonych przez króla pruskiego przeciw Austrii o panowanie nad Śląskiem.
Śląskie Towarzystwo Kredytowe Ziemskie nie dysponowało własnymi pieniędzmi. Źródłem pozyskania środków finansowych były listy zastawne, które w wyniku sprzedaży na rynku zamieniane były przez kredytobiorców na gotówkę. Listy zastawne uznawane były powszechnie za doskonałą lokatę i szybko znajdowały nabywców. W samym tylko roku 1770 wydano listy zastawne na kwotę 33.030 talarów, a w roku 1806 kwota ta wzrosła do 25.633.272 talarów.
Pierwszą polską instytucją bankową, udzielającą kredytów długoterminowych było Towarzystwo Kredytowe Ziemskie w Królestwie Polskim, założone w 1825 w Warszawie.
Decyzja uruchomienia towarzystwa kredytowego ziemskiego okazała się trafna i wkrótce znalazła naśladowców w Skandynawii, Europie Środkowej, Południowo-Wschodniej i Wschodniej.
Obok towarzystw kredytowych ziemskich, udzielających przeważnie kredytów dla rolnictwa, wykształciły się wkrótce towarzystwa kredytowe miejskie (Stadtschäften), mające za zadanie finansowanie miejskich nieruchomości. Intensywny rozwój przemysłu w innych państwach europejskich, a zwłaszcza w Anglii, Holandii i Francji, spowodował, że to właśnie tam narodziła się idea finansowania budowy infrastruktury miejskiej i budynków mieszkalnych przy pomocy listów zastawnych.
Rozkwit i czasowe spowolnienie rozwoju bankowości hipotecznej
W XVIII i XIX w. system obligacji hipotecznych rozpowszechnił się w całej Europie. Nowy kierunek rozwoju wyznaczyło utworzenie Crédit Foncier de France, którego pierwszym dyrektorem był polski ekonomista Ludwik Wołowski, a w 1871 r. założono pruską spółkę akcyjną - Preußische Centralboden-Credit-Aktiengesellschaft, która była centralnym bankiem hipotecznym Niemiec.
W latach dwudziestych XX wieku w Warszawie założono specjalną instytucję listów zastawnych - Towarzystwo Kredytowe Przemysłu Polskiego, wcześniej inne banki rozwijały się w Poznaniu, Lwowie i Krakowie. Od 1870 r. założono ogółem 14 towarzystw kredytowych miejskich.
Rozkwit bankowości hipotecznej trwał na ziemiach Polski aż do II wojny światowej. Wtedy to system listów zastawnych i banków hipotecznych utracił nieco na znaczeniu, by od końca lat 90. minionego stulecia, również za sprawą BRE Banku Hipotecznego (początkowo funkcjonującego pod nazwą RHEINHYP-BRE Bank Hipoteczny), przeżyć kolejną fazę dynamicznego rozwoju.
Obecny status bankowości hipotecznej
Zasady funkcjonowania banków hipotecznych w prawie niezmienionym kształcie przetrwały do dnia dzisiejszego w krajach europejskich, a system listów zastawnych rozwinął się w 14 państwach europejskich, gdzie działa łącznie ponad 130 banków hipotecznych.